WOUDRICHEM De zalm, de koning der vissen, snelde eeuwenlang door de grote Europese rivieren. Toen hadden de Rijn, Elbe en Loire hun eigen zalmcyclus. De zalm keerde uit de Atlantische Oceaan terug naar zijn geboorterivier, bedreef de liefde en stierf. Een machtig verhaal. Dat maakte hem tot een koning.
Zalm fileren is een kunst apart. Dankzij Teunis Wijnbelt verstaan ze dat
ambacht in Woudrichem al meer dan 100 jaar. Foto: Hans Roest
Het vissersstadje Woudrichem en de afslag Kralingsche Veer waren lange tijd de centra van de Nederlandse zalmvisserij. Daar droomden honderden vissers over de koning der vissen. 'Zalm vernomen!', schreeuwden ze onverwacht. Ze vlogen de boot in! Jonge jenever mee! Vissen! Eén zalm betekende een weekloon. Topjaar was 1885. Vangst: 150.000 zalmen in Rijn, Maas en IJssel. Dienstbodes wilden niet meer dan drie keer per week zalm eten. Een onuitroeibaar verhaal. Soms was zalm alleen bestemd voor de elite. Soms was zalm een genotmiddel voor het hele volk. Soms was zalm ook voer voor de kat.
Waar Maas en Waal tesamen spoelt en Gorcum rijst van ver... Woudrichem kon niet zonder visfabriek blijven. Teunis Wijnbelt stichtte in 1908 Wijnbelt & Co. Dankzij zijn zoon Willem Wijnbelt nam het bedrijf een hoge vlucht. Het Deense koningshuis wilde alleen maar Rijnzalm uit Woudrichem, in de volksmond Woerkum. Van die eigenwijze vissers en die eigengereide Wijnbelt. Na de oorlog stierf de riviervisserij door vervuiling en overbevissing een langzame dood. Pim Wijnbelt verkocht Wylax International in 1994 aan de multinational Linton Parc Plc.
Wylax International (zalm heet in het Zweeds lax) bestaat nog. De bakens zijn verzet. Van de riviervisserij en de visconserven naar de verse vis waar ook ter wereld. De wilde zalm dient met een lantaarntje te worden gezocht. Een golfje in Schotland, bronstige beken in Alaska, een schuimkop in Siberië. De wilde zalm is zo barok als Händel. Zo duivels als Darwin. Zo smakelijk als Madonna. En dus peperduur...
Af en toe duikt de zalm weer op in de Rijn. Wetenschappers schreeuwen dat dan van de daken. Het blijft een spannend verhaal. Meestal zijn het dwaalgasten of uitgezette zalmen.
Bij het ruim honderdjarige Wylax International weten ze wel beter. Hun troetelkind komt uit Noorwegen. Uit ijzeren kooien in Noorse fjorden. De gekweekte zalm wordt daar machinaal gefileerd. Wylax International heeft mannen en vrouwen die de vis fileren. Ze maken porties op bestelling. Elke dag worden de messen geslepen. De messen om de kweekzalm te fileren. Dat oude ambacht gaat nooit verloren. Een oud ambacht in een moderne kliniek maar kunstenaars blijven het. En een internationaal gezelschap. Robert Roubos en Wilfred van der Beek uit Andel. Stoere jongens uit een dorp aan de Maas. Het Thaise meisje Tao Sangthonglang woont in Werkendam. Ze fileert zachtmoedig en zorgvuldig. Ramazan Karahan, een Turk uit Heusden, tovert met mes en vis.
De koning der vissen komt elke dag uitgeteld binnen. Zijn zwartgespikkelde rug ruikt naar de oertijd. Zijn zilveren buik blinkt als de opgaande zon. Bakken vol heroïek tussen ijsblokken... De messen klieven de koning. Het zachtrode vlees laat een traan. De koppen verdwijnen harteloos in afvalbakken. De filets gaan koninklijk op reis. Koelwagens vol heerlijkheid uit de oceaan. En dat voor een zacht prijsje.
De zalm leeft voort als allemansvriend. Wylax International is nog springlevend.
Piet Hartman is schrijver van het boek Zalm vernomen!
Huub de Keijzer: van chauffeur tot directeur Wylax International
Van chauffeur tot directeur. Werkendammer Huub de Keijzer (1965) begon als chauffeur bij de Woudrichemse visgroothandel Wylax International.
,,Pim Wijnbelt was toen directeur. Het bedrijf groeide hard. Daarna werd ik verkoper binnendienst, vertegenwoordiger, hoofd verkoop, bedrijfsleider, adjunct-directeur en in 2008 directeur.''
Een Werkendammer die een typisch Woerkums bedrijf bestuurt. Dat komt maar zelden voor. Huub de Keijzer voelt zich als een vis in het water bij Wylax International. ,,Ik voel me hier thuis. Ik ben zelfs in Woerkum gaan wonen. Met de oproepkrachten meegerekend hebben we ongeveer vijftig medewerkers. We draaien nu zelfs beter dan vorig jaar. Dat is eigenlijk onvoorstelbaar. We verhandelen 200 ton zalm, vers en gerookt, per jaar. Dat is gigantisch! We kopen de kweekzalm rechtstreeks in Noorwegen of via importeurs. De filets wegen standaard 200 gram. Zeventig procent van de omzet gaat naar restaurants: van wokrestaurant tot vijfsterrenhotel. Bij de Michelinsterren hebben we nog volkomen onterecht het diepvriesimago. Twintig procent gaat naar ziekenhuizen en zorginstellingen."
Wylax International verhandelt en verwerkt 300 soorten vis en visproducten. Dagelijks zijn acht koelwagens onderweg om de klanten te bevoorraden.
Bron: AD NieuwsMedia 1-5-2009